Buzdan ada ısındıkça güvenlik düzeni eriyor

Asena Yatağan - Almanya, Fransa, İtalya, Polonya, İspanya, İngiltere ve Danimarka tarafından yapılan ortak açıklamada, Ada’nın bulunduğu Arktik bölgesinde güvenliğin Birleşmiş Milletler (BM) Şartı ilkelerini savunarak NATO müttefikleriyle sağlanması gerektiği belirtilirken, Danimarka Başbakanı Frederiksen, olası müdahalenin NATO’yu ve II. Dünya Savaşı sonrası kurulan güvenlik düzenini sona erdireceğini belirtti.

Uzmanlar, Trump’ın muhtemel Grönland hamlesinin NATO üzerindeki etkisini Milliyet’e şöyle değerlendirdi:

Yeni savunma yapılanmasıDoç. Dr. Murat Aslan:NATO gibi bir ittifak içerisinde yer alan ülkelerin, birbirlerinin toprak bütünlüğüne yönelik taleplerde bulunması hem NATO’nun kuruluş ruhuna hem de II. Dünya Savaşı sonrasında oluşturulan uluslararası düzene aykırı. Danimarka, NATO’nun nükleer güvenlik şemsiyesi olmaksızın Grönland’ı koruyabilecek durumda değil.ABD Kongresi’nde bir senatörün NATO’dan ayrılma çağrısı içeren bir mektup sunması, bu tartışmaların ciddiyetini gösterir. Böyle bir kırılma yaşanması halinde, AB’nin askeri bir kimlik kazanması kaçınılmaz hale gelir. Fransa ve Almanya öncülüğünde, Türkiye’nin de dahil edileceği yeni bir savunma yapılanması gündeme gelebilir. Türkiye hem askeri kapasitesi hem de savunma sanayii altyapısıyla kritik bir aktör. Bu sürecin, mevcut anlaşmalar çerçevesinde ABD’nin Grönland’daki askeri varlığını artırmasıyla sınırlı kalmasımuhtemel.



‘NATO işlevsiz’

Prof. Hüsamettin İnaç: NATO; Ukrayna-Rusya Savaşı’nın geldiği son aşama ve özellikle Trump’ın iktidara gelmesi sonrasında neredeyse işlevsiz hale geldi. Trump’ın Putin’e yakınlaşması, Ukrayna ve onu destekleyen Avrupalı aktörlere askeri desteği geri çekmesi, NATO’nun çözülme sürecine girdiğinin açık göstergelerinden biri.Trump’ın Grönland’a yönelik ilhak imasında bulunması da bu ittifakın artık ciddi biçimde sarsıldığını ortaya koymaktadır.

Sayılarla Grönland

■ 2.16 milyon kilometrekare yüz ölçüme sahip Grönland, Arktik bölgesinde yer alıyor. Ada’da sıcaklık yazları ortalama 10, kışları -10 derece.

■ Ada’da, çoğunluğu yerli İnuit halkı olmak üzere 57 bin kişi yaşıyor.

■ İhracatının yüzde 95’ini balıkçılığın oluşturduğu Ada’da, kamu bütçesinin yaklaşık yarısı Danimarka hükümetinin sübvansiyonlarından karşılanıyor. Danimarka, her yıl Grönland’a yaklaşık 1 milyar dolar sağlıyor.

Satın alma teklifi

Eski ABD Başkanı Harry Truman 1946’da, zengin uranyum, altın, petrolrezervlerine sahip olduğu değerlendirilen Grönlandiçin Danimarka’ya 100 milyon dolarlık altın teklif etmişti.

ŞOKE EDEN AÇIKLAMA: Grönland’ı ilhak önceliğimiz

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Trump yönetiminin Grönland ile ilgili yaklaşımını değerlendirdi. Leavitt, “Başkan Trump, Grönland’a sahip olmanın ABD’nin ulusal güvenlik önceliği olduğunu ve Kuzey Kutbu bölgesindeki düşmanlarımızı caydırmak için hayati önem taşıdığını açıkça belirtmiştir. Başkan ve ekibi, bu önemli dış politika hedefini gerçekleştirmek için çeşitli seçenekleri tartışıyor ve ABD ordusunu kullanmak da her zaman Başkomutan’ın elinde olan bir seçenek” ifadelerini kullandı. Beyaz Saray, Trump yönetiminin Grönland’a sahip olmak için “ABD ordusunu kullanmak da dahil” çeşitli seçenekleri değerlendirdiğini açıkladı.

Grönland neden önemli?

Grönland, özellikle II. Dünya Savaşı sırasında önemli bir stratejik konum haline geldi. ABD, soğuk savaş döneminde Grönland’a yatırımlar yaptı,ve askeri üs kurdu.ABD uzun zamandır füze saldırılarına karşı erken uyarı sistemleri için kritik öneme sahip Thule Hava Üssü aracılığıyla bölgede askeri varlığını sürdürüyor. Üssün stratejik konumu ABD’nin Kuzey Kutbuve Atlantik’teki faaliyetleri izlemesine olanak tanıyor.

Doç. Dr. Murat Aslan, ABD’nin Grönland’a yönelik ilgisinin nedenlerini şöyle sıraladı:

Deniz yolu

■ İklim değişikliğiyle birlikte yılın büyük bölümünde buzla kaplı olan deniz yolları artık daha uzun süre ulaşıma açılıyor. ABD’nin yayımladığı son güvenlik strateji belgelerinde chokepoint (kritik düğüm noktası) kavramı vurgulanmakta. Boğazlar ve dar geçitler gibi lojistik hatların zorunlu olarak geçtiği bu noktalar, küresel ticaret ve askeri hareketlilik açısından hayati öneme sahip. Bugün Grönland’ın doğusu ve batısında iki yeni stratejik düğüm noktası ortaya çıkmış. Bu rotaların Grönland üzerinden geçmesi halinde ABD, ticari ve askeri hareketliliği kendi kontrolü altında tutmak istiyor.

Enerji kaynakları

■ Bölgede mineral ve enerji kaynakları bulunduğu bilinmekle birlikte, buz örtüsü nedeniyle bu kaynakların miktarına dair net veriler mevcut değil. Bu argümanlar çoğu zaman, iç kamuoyuna yönelik bir meşruiyet gerekçesi.